آرامگاهی با معماری نیکو

26 ارديبهشت 1399
نویسنده:  

به بهانه‌ی گرامی‌داشت حکیم فردوسی و حکیم عمر خیام در اردیبهشت ماه

 

 

از دیرباز مقابر و یا بناهایی بر گور افراد مشهور ساخته می‌شدند که در گذر زمان به مجموعه‌های تاریخی تبدیل شده‌اند، این بناها را می‌توان یکی از گونه‌های معماری دانست که در ایران، با گذر از فرهنگ‌ها و مذاهب مختلف به اشکال گوناگون درآمده‌اند.

 از کهن‌ترین بناهایی که در طول تاریخ حیات بشری در سراسر جهان شناخته شده است می‌توان به مقابر اشاره کرد که همه فرهنگ ها در تمامی دوران‌های تمدن بشری، به گونه‌ای از وجود آن بهره‌مند می‌باشند، طراحی مقابر افراد مطرح جامعه نیازمند اصول و قوانین خاصی است که در آن باورها و آیین‌های حاکم بر جامعه در شکل‌یابی مقابر نقش اساسی داشته‌اند .در این مقاله سعی داریم شما را با آرامگاه دو تن از شاعران بزرگ ایرانی که بزرگداشت‌شان در اردیبهشت ماه است آشنا کنیم. حکیم فردوسی و حکیم عمر خیام

 

فردوسی که بود؟

   
حکیم ابوالقاسم فردوسی توسی، شاعر حماسه سرای ایرانی، در سال ۳۲۹ هجری قمری، درروستای پاژ توس خراسان دیده به جهان گشود و در سال ۴۱۶ هجری قمری، چشم از جهان فرو بست. می‌توان فردوسی را بزرگترین سراینده‌ی پارسی‌گو دانست، فردوسی القاب دیگری همچون حکیم سخن، حکیم توس و استاد سخن نیزدارد. سرایش شاهنامه توسط فردوسی هنگامی که زبان ایران، زبان عربی بود توانست جانی تازه به فرهنگ ما ببخشد به طوری که امروزه جاودانگی زبان فارسی را مدیون تلاش‌های سی ساله او هستیم.

طراحی آرامگاه فردوسی

امروزه آرامگاه فردوسی یکی از مقاصد برجسته‌ی گردشگری فرهنگی در ایران است. آرامگاه فردوسی در فاصله 20 کیلومتری شمال شهر مشهد در باغ مصفا واقع شده است. این بنا برای اولین باردرمهر 1313 به مناسبت جشن هزاره حکیم توس و با هدف گرامی‌داشت این شاعر بلندآوازه ایران، به بهره برداری رسید، پس از تخریب و نشست آرامگاه، در سال ۱۳۴۸ با طراحی تکمیلی هوشنگ سیحون، دوباره ساخته شد.


بنای کنونی آرامگاه فروسی نشان دهنده‌ی حماسه،عظمت و استواری شاهنامه است که موجب غنای شاهنامه و پیوند هنرمعماری و حماسه سرایی می‌باشد. تلفیق معماری ایران باستان و ایران اسلامی، تداعی‌کننده نوعی هنر اسلامی - ایرانی است زیرا در سبك اسلامی هم مقبره‌ها در سرداب قرار گرفته و سنگ قبر به صورت نمادین نصب می‌شود، ساختمان آرامگاه فروسی از سه بخش تشکیل شده است. سنگ قبری از جنس مرمر، تالاری مربع شکل و محوطه پلکانی که در دو سوی ساختمان، علاوه بر آرامگاه در زیربنای 900متر مربعی، تاسیسات مورد نیاز دیگری همچون كتابخانه، موزه، ساختمان‌هایی برای كاركنان ادارات در مجموعه باغ آرامگاه فردوسی ساخته شدند، تندیس فردوسی به عنوان شاهكار هنری ابوالحسن خان صدیقی از مجسمه سازان مشهور نیز در باغ طوس و آرامگاه قابل مشاهده است. طراحی نمای بیرونی آرامگاه فردوسی الهام گرفته شده از معماری پاسارگاد و عناصر تزیینی هخامنشی به خصوص ستون‌ها و سرستون‌هاست، اشعاری بر اضلاع چهارگانه بنا نگاشته شده‌اند که معرفی‌کننده‌ی اندیشه و شخصیت فردوسی هستند. قسمت فوقانی بنا که در اجرای اولیه توپر بود این بار میان‌تهی ساخته شد. ساختمان بنا به‌شکل مکعبی ساده با بلندی ۱۸ متر بر سکویی جای دارد. فضای داخلی بنا با الهام گرفتن از معماری دوره اشکانی شامل 20 ستون مرمری در پائین و 8 ستون در بخش فوقانی است. سقف داخلی بنا باکاشی‌کاری معرق و تاثیرگرفته از عناصر تزیینی دوره هخامنشی و عصر فردوسی روکاری شده و دیوارهای آن نیز با سنگ هایی از منطقه توس نماسازی شد.

 

 

خیام که بود؟

حکیم عمر خیام یکی از بزرگ‌ترین شاعران، منجمان و ریاضی‌دان‌های ایرانی در عصر طلایی اسلام است، رباعیات وی شهرت جهانی دارد. وی در سال 440قمری در نیشابور دیده به جهان گشود و در سال536 قمری چشم از جهان فرو بست.

طراحی آرامگاه خیام

آرامگاه خیام در ابتدا که چسبیده به امام‌زاده محروق بود خرابه‌ای بیش نبود، در سال ۱۳۳۵ هوشنگ سیحون آرامگاه وی را به مکان فعلی انتقال داده و طراحی بنای آرامگاه را شروع کرد. معماری آرامگاه او، برگرفته از اندیشه‌های عمر خیام در زندگی اش است. خیام هم ریاضی‌دان بود و هم منجم و شاعر، در نتیجه معمار این بنا برای طراحی آن از هر سه شخصیت او الهام گرفته است. معماری آرامگاه خیام یکی از نمونه‌های  برجسته‌ی معماری نوین ایرانی است و باغ آرامگاه وی نیز یکی از باغ‌های دیدنی در شهر نیشابور است،که علاوه بر آرامگاه خیام شامل ساختمان‌های دیگر همچون  کتاب خانه، موزه و مهمان خانه است. در محوطه ورودی باغ، تندیسی از حکیم عمرخیام نصب شده است.

ساختار اصلی بنای آرامگاه، فلزی با پوشش بتونی است، روکار بنا معرق کاری سنگی است و با قطعات نازک سنگ‌های محکم و شفاف ساخته شده است که نمای بنا را شبیه به قطعه‌ای الماس کرده است، ارتفاع 22 متری دارد و بر روی ۱۰ پایه استوار است که پایه‌ها از هم ۵ متر فاصله دارند. داخل بنا پر از شعر با نقش گل و برگ و پیچک است که با کاشی معرق تزیین شدند و اشاره به شخصیت خیام دارند و همچنین در قسمت داخلی و خارجی، اشعار و رباعیاتی از خود خیام با خط شکسته نستعلیق توسط آقای عبدالرسولی نوشته شده است. دور تا دور برج بنا را یک دایره‌ی وسیع از سنگ‌های گرانیت فراگرفته که تا حدودی تداعی‌کننده شکل خیمه و اشاره به نام خیام است. نمای آرامگاه دارای پیچیدگی‌هایی است که بر اثر یک فرمول ریاضی به وجود آمده2اند که نشان دهنده دانش ریاضی خیام است، همچنین تقاطع تیغه‌ها در سقف آرامگاه باعث به وجود آمدن یک ستاره شده که نشان دهنده‌ی جنبه‌ی ستاره‌شناسی و نجوم شخصیت خیام می‌باشد. در کنار آرامگاه ۷ خیمه سنگی بسیار زیبا وجود دارد که در زیر هرکدام یک حوض آب با کاشی فیروزه‌ای رنگ ساخته شده است. در باغ آرامگاه نیز حوض‌های فیروزه‌ای وجود دارند که در مجموع قسمتی از ستاره را به تعداد هفت پر نشان می‌دهند که هفت پر آن به مفهوم هفت فلک، هفت آسمان و هفت تپه است که بازهم به افلاک و نجوم اشاره دارد. سیحون در چند مقاله، جمله‌ای از خیام را خوانده بود مبنی بر این‌که ایشان گفته‌اند: من آرزو دارم مزارم در جایی باشد که بهاران برگ گل روی مزارم بریزد. بنابراین مکانی را برای آرامگاه او در باغ در نظر گرفت که اختلاف ارتفاع سه متری نسبت به درختان زردآلوی باغ داشت در نتیجه، چون این مکان سه متر پایین‌تر قرار دارد، در فصل بهار شکوفه‌های زردآلو روی مزار می‌ریزد.

نظر شما

تبلیغات

   

ماهنامه فرهنگی ، هنری ، اجتماعی ذهن آویز با تلاش جمعی از فرهیختگان و صاحبنظران جامعه در صدد است تا با رویکرد سلامت محور به مسائل جامعه بپردازد. این ماهنامه ، 28 ام هر ماه به صورت تمام الکترونیک از طریق وبگاه www.zehnavizonline.ir با مجوز رسمی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی منتشر می شود.خوشحالیم قدمی هرچند کوچک برای سلامت جامعه بر می داریم.

ذهن آویز

 

ما از کوکی ها برای بهبود وب سایت استفاده می کنیم. برای مشاهده اطلاعات بیشتر مراجعه کنید به سیاست کوکی ها. من در سایت از کوکی ها استفاده می کنم. قبول کردن